Podstawy
Czystość tlenu medycznego: co oznaczają liczby
Czystość tlenu podaje się jako liczbę — 99,5 procent, 99,99 procent, 93 procent — a dla kupującego te wartości są niemal wymienne i w zasadzie niczego nie wnoszą. Liczba ma o wiele mniejsze znaczenie niż cztery rzeczy, które ją otaczają: względem czego jest mierzona, gdzie jest mierzona, co jeszcze znajduje się w gazie i kto ją potwierdził.
Co oznacza czystość i czego nie oznacza
Tlen medyczny nie jest związkiem o jednej ustalonej składowej. Jest mieszaniną gazową utrzymywaną zgodnie ze specyfikacją: minimalnym stężeniem tlenu oraz maksymalnymi limitami dla wszystkiego, co się w niej znajduje. Arkusz z wartością 99,5 procent określa dolną granicę zawartości tlenu i — jeśli nie podano również pozostałych limitów — nie mówi absolutnie nic o pozostałej połowie gazu.
- Stężenie tlenu — wartość główna i najmniej interesująca pozycja w arkuszu.
- Tlenek węgla — zanieczyszczenie bez użytecznego progu; limit jest sztywnym maksimum, a pomiar ma znaczenie krytyczne.
- Dwutlenek węgla — ograniczany zarówno ze względów oddechowych, jak i sprzętowych, a istotny wszędzie tam, gdzie gaz przechodzi przez reduktor lub pochłaniacz.
- Azot — gaz resztkowy w dostawie butlowej i główny składnik w systemie powietrza otoczenia.
- Węglowodory łączne, w tym metan i frakcje cięższe — istotne przy zanieczyszczeniu przenoszonym ze sprężonego powietrza lub ze sprężarki bez odpowiedniego rozdzielania.
- Zawartość wody, wyrażana jako temperatura punktu rosy — istotna dla urządzeń dalszej części instalacji i częsta przyczyna zachowań, które przypisuje się czemu innemu.
- Zanieczyszczenia pyłowe i swoiste, takie jak chlor lub amoniak — omawiane rzadziej, a czasem ważniejsze niż wartość główna.
Ta lista jest powodem, dla którego sam procent nie wystarcza. Gaz o 99,9 procent tlenu, w którym tlenek węgla stoi na granicy limitu, to inna sytuacja niż gaz o 99,5 procent z niewykrywalnym tlenkiem węgla, a arkusz podający wyłącznie pierwszą liczbę całkowicie ukrywa tę różnicę.
Skąd pochodzą te liczby
Różne drogi dostawy mają zupełnie różne profile, a liczby, na które trafia kupujący, zależą głównie od tego, która droga jest wyceniana.
- Dostawa butlowa, gatunek medyczny. Zwykle 99,5 procent lub więcej, uzyskiwane przez sprężanie i oczyszczanie powietrza, z atestem analitycznym na każdą butlę lub na każdą partię. Słabością jest to, że jakość zależy od napełnienia i od sposobu obchodzenia z butlami.
- Ciekły tlen z cysterny dostarczanej ciężarówką. Produowany w zakładach wielkoskalowych i dostarczany z wysoką czystością. Ryzyko nie polega tutaj na czystości, lecz na styku — na tym, jak zarządza się sprzęgłem cysterny i zapasem na obiekcie.
- Generowanie PSA na miejscu. Wydajność to zazwyczaj 90 do 95 procent tlenu z resztą stanowiącą azot, ponieważ proces rozdziela azot z powietrza, a reszta opuszcza układ. To cecha konstrukcyjna, a nie poziom jakości, i jest przewidywalna oraz powtarzalna.
- Generowanie membranowe i elektrochemiczne. Podobna zasada, inne kompromisy w zakresie odzysku i czystości przy niskim przepływie.
- Powietrze otoczenia. Około 21 procent tlenu, stosowane tam, gdzie istotne jest ciśnienie, a nie stężenie.
Dlaczego tak często pojawia się 93 procent
Jedna wartość dezorientuje kupujących bardziej niż jakakolwiek inna i pojawia się na bardzo wielu urządzeniach. Zwykle tłumaczy się ją artefaktem pomiaru: odczyt pobierany jest na wylocie, gdzie do strumienia zostaje wciągnięta niewielka ilość powietrza z pomieszczenia, więc wartość u źródła jest wyższa. To wyjaśnienie jest na ogół trafne dla prawidłowo zaprojektowanego układu i właśnie dlatego punkt pomiarowy musi być określony precyzyjnie.
Praktyczna konsekwencja jest taka, że dwa urządzenia mogą być oba prawidłowo określone, a mimo to pokazywać różne wartości w tym samym punkcie pomiarowym. Należy porównywać w tym samym punkcie, tą samą metodą, zanim wyciągnie się jakikolwiek wniosek.
Kwestia pomiaru
- Gdzie pobierana jest próbka — na wylocie generatora, z rurociągu, z urządzenia końcowego czy z punktu użycia?
- Jaką metodę stosuje się: analizator paramagnetyczny lub elektrochemiczny do oznaczania stężenia, komórka swoista do tlenku węgla oraz pomiar punktu rosy dla wody?
- Jak często przyrząd jest kalibrowany, względem czego i przez kogo?
- Czy pomiar jest ciągły z alarmem przy zdefiniowanym progu, czy to okresowa kontrola punktowa?
- Kto zapisuje wyniki i jak długo są przechowywane?
Specyfikacja czystości, której nikt nie mierzy, jest życzeniem, a nie specyfikacją. Ciągły monitoring z alarmem stanowi różnicę między wiedzą a założeniem, a jest to niewielki koszt w systemie, który ludzie zwykle uznają za przespecyfikowany, dopóki coś się nie rozjedzie.
Dopasowanie liczby do zastosowania
Praktyczne zastosowanie wartości czystości polega na dopasowaniu gazu do zastosowania i ustawieniu rozsądnego progu alarmowego. Dopasowanie jest proste, gdy wymaganie zostanie spisane.
- Gdy w układzie gazu medycznego wymagany jest określony gatunek farmakopealny, specyfikacją jest sam standard, a dostawca musi wykazać zgodność z nim, a nie z liczbą wydrukowaną w folderze.
- Gdy wymaganie dotyczy zastosowania przemysłowego, spożywczego lub laboratoryjnego, progi i obowiązujące normy są inne — należy sprawdzić, która obowiązuje, zamiast zakładać, że wartości medyczne są surowsze.
- Gdy wymaganiem jest komora, która wzbogaca własne wnętrze, istotne jest stężenie wewnątrz komory w trakcie sesji, a dostawca powinien podać je w ten sposób.
- Gdy wymaganiem jest koncentrator używany przy łóżku pacjenta, istotne jest stężenie na końcu kaniuli przy pacjencie, a nie przy urządzeniu, a różnica jest większa, niż większość kupujących zakłada.
Pytania, które należy zadać dostawcy
- Jaka jest gwarantowana zawartość tlenu i w którym punkcie układu jest gwarantowana?
- Jaka jest pełna specyfikacja — tlenek węgla, dwutlenek węgla, węglowodory, zawartość wody — a nie tylko wartość główna?
- Której normie lub specyfikacji farmakopealnej produkt podlega i dla których rynków?
- Jak przeprowadza się pomiar, jak często kalibruje się przyrząd i czy istnieje alarm ciągły?
- Czy atest analityczny jest wydawany na każdą butlę, na każdą partię czy na każdą instalację?
- Czy stężenie utrzymuje się przy najmniejszym ustawieniu przepływu tak samo jak przy największym?
Odpowiedź wprost na pytanie z tytułu: procent czystości jest najmniej informującą częścią specyfikacji. W rzeczywistości potrzebne są: miejsce pomiaru, pełna specyfikacja zanieczyszczeń, norma, względem której sporządzono dokument, oraz dowód, że ktoś to sprawdza. Dostawca, który potrafi odpowiedzieć na te cztery pytania, przekazał coś użytecznego; ten, który podaje sam procent, nie przekazał niczego.
Jeśli przygotowują Państwo specyfikację dostawy gazu, prosimy o normę obowiązującą na Państwa rynku oraz o przepływ — przygotujemy propozycję zakresu pomiarów i monitoringu.