ความปลอดภัยและการใช้งาน
แพ้ออกซิเจนได้หรือไม่ ความปลอดภัยและปฏิกิริยาที่ไม่พึงประสงค์ของการบำบัดด้วยออกซิเจน
ผู้ที่เพิ่งได้รับการสั่งออกซิเจนมักถามว่าตนแพ้ออกซิเจนได้หรือไม่ คำตอบสั้น ๆ คืออาการแพ้ออกซิเจนจริง ๆ ไม่มีอยู่ในความหมายเดียวกับอาการแพ้ลูกภูมิหรือเพนิซิลลิน แต่ปฏิกิริยาเกี่ยวกับการบำบัดด้วยออกซิเจนเป็นเรื่องจริง และมีหลายสิ่งที่แตกต่างกันถูกรวมเข้าคำเดียวกัน
การแยกแยะสิ่งเหล่านั้นมีความสำคัญ เพราะหนึ่งในสามนั้นอันตราย อีกอันพบบ่อยและจัดการได้ และอีกอันเป็นสัญญาณว่ามีบางอย่างที่ต้องเปลี่ยน ไม่ใช่ใช้ทนไป
เกิดอะไรขึ้นจริง ๆ ในคำว่า «ปฏิกิริยา»
เมื่อผู้ป่วยที่ได้รับออกซิเจนรายงานว่ารู้สึกไม่สบาย สาเหตุมักเป็นหนึ่งในสิ่งต่อไปนี้:
- การคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ พบมากที่สุดในผู้ที่เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังและขับเคลื่อนการหายใจด้วยระดับออกซิเจนต่ำ เมื่อระดับออกซิเจนถูกปรับให้เป็นปกติ แรงขับเคลื่อนการหายใจจะไม่ลดลงตามที่คาด และCO₂จะสะสมขึ้น นี่คือกรณีที่อันตราย
- ภาวะแอทเล็กตาซิสจากการดูดซับ ออกซิเจนความเข้มข้นสูงเป็นเวลานานอาจทำให้ถุงลมปอดยุบตัว ซึ่งลดการแลกเปลี่ยนแก๊สที่มีประสิทธิผล
- พิษภัยออกซิเจน ระดับปอด มีอาการไอและหายใจลำบากหลังสัมผัสออกซิเจนความเข้มข้นสูงเป็นเวลานาน หรือระดับระบบประสาทส่วนกลาง มีการเปลี่ยนแปลงการมองเห็นและในบางกรณีเกิดอาการชัก
- การระคายเยื่อจากอากาศแห้ง จมูกแห้ง เจ็บคอ และเลือดออกจมูกจากแก๊สที่ไม่ได้เพิ่มความชื้น
- ความอึดอัดจากหน้ากากออกซิเจน รอยกดทับ การระคายเยื่อ หรือความรู้สึกว่าหายใจผ่านจมูกไม่ได้เมื่ออัตราการไหลสูง
- ภาวะกลัวที่แคบ เป็นการตอบสนองทางอารมณ์ที่เกิดจากอุปกรณ์ ไม่ใช่จากออกซิเจน และมักถูกเข้าใจผิดว่าเป็นปฏิกิริยาทางกาย
ความแตกต่างที่มีความสำคัญทางคลินิกคือข้อแรก การคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ไม่ใช่ผลข้างเคียงที่ต้องทนไป แต่ต้องมีการตรวจสอบและบางครั้งต้องปรับการจ่าย
«อาการแพ้» ส่วนใหญ่ไม่ใช่อาการแพ้
ส่วนใหญ่ของสิ่งที่ถูกรายงานว่าเป็นอาการแพ้ออกซิเจน กลับกลายเป็นปัญหาอื่น และหลายกรณีแก้ได้ด้วยการเลือกอุปกรณ์อื่นแทนการเปลี่ยนใบสั่ง สิ่งนี้ควรแยกออกมาก่อนสรุปว่าคุณทนออกซิเจนไม่ได้
- หน้ากากออกซิเจนขนาดไม่เหมาะ หรือท่อแคบเกินไปสำหรับอัตราการไหล ทำให้เกิดความรู้สึกว่าหายใจไม่ออกรวมถึงจมูกแห้ง ทั้งสองอย่างอ่านได้ว่าเป็นการทนไม่ได้ และแก้ได้ด้วยอุปกรณ์สัมผัสอีกแบบ
- กระตุกถังทำน้ำความชื้นเติมเกินเส้นสูงสุด ทำให้น้ำถูกดันกลับเข้าไปในสาย วิธีใช้กระตุกถังทำน้ำความชื้นเป็นสาเหตุที่พบบ่อยที่สุดของความรู้สึกว่า «ออกซิเจนทำให้รู้สึกแปลก ๆ»
- อัตราการไหลที่สูงกว่าที่จำเป็นจริง ใบสั่งมักระบุช่วงไว้ และค่าสูงสุดของช่วงนั้นกลายเป็นค่าเริ่มต้นอย่างเงียบ ๆ
- ความตื่นตระหนกหรือความรู้สึกขาดอากาศที่ถูกกระตุ้นจากตัวอุปกรณ์เอง เป็นการตอบสนองทางอารมณ์ต่อหน้ากาก ไม่ใช่ต่อแก๊ส
- ตัวกรองอุดตัน คอมเพรสเซอร์มีความผิดปกติ หรือท่อหักงอ ซึ่งทั้งหมดลดอัตราการไหลที่จ่ายจริง และแสดงออกมาทางผู้ป่วยว่าเป็นหายใจลำบาก
ทั้งห้าข้อเป็นปัญหาด้านการติดตั้งการใช้งาน ไม่ใช่ปัญหาของแก๊ส และทั้งห้าข้อพบบ่อยกว่าในสองสัปดาห์แรกของการใช้ออกซิเจนที่บ้านมากกว่าหลังจากนั้น เพราะช่วงนั้นยังเป็นการเรียนรู้ขั้นตอน
อาการที่ต้องได้รับความช่วยเหลือเร่งด่วน
ผู้ที่ได้รับการบำบัดด้วยออกซิเจนควรขอคำแนะนำเร่งด่วนเมื่อ:
- ง่วงงงเพิ่มขึ้น สับสน หรือปวดศีรษะที่เกิดขึ้นหลังเริ่มใช้ออกซิเจน อาการเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงการคั่งของCO₂
- หายใจลำบากที่เพิ่มขึ้นมากขึ้นแทนที่จะทุเลาลง
- เจ็บหน้าอก
- การเปลี่ยนแปลงการมองเห็น เช่น มองเห็นเป็นอุโมง ภาพเบลอ หรือเห็นแสงวิบวาย ซึ่งอาจบ่งบอกถึงพิษภัยออกซิเจนระดับระบบประสาทส่วนกลาง
- อาการชัก
ไม่มีอาการเหล่านี้ที่พบบ่อยในการบำบัดที่จัดการดี จุดประสงค์ของการระบุไม่ใช่เพื่อสร้างความตกใจ แต่เพื่อให้ผู้ที่ได้รับออกซิเจนระยะยาวรู้ว่าอาการใดแปลว่า «หยุดและโทรหา» และอาการใดแปลว่า «พูดถึงในการตรวจครั้งถัดไป»
การจัดการผลข้างเคียงในทางปฏิบัติ
ปัญหาที่พบบ่อยและจัดการได้มักแก้ได้โดยไม่ต้องเปลี่ยนการบำบัด:
- สำหรับจมูกแห้ง ให้ใช้กระตุกถังทำน้ำความชื้นหรือเครื่องทำความชื้นแบบใช้ไฟฟ้า และพ่นน้ำเกลือจมูกก่อนเริ่มเซสชัน
- สำหรับความอึดอัดจากหน้ากาก ให้ตรวจสอบการสวมใส่และขนาดของหน้ากาก ใช้หน้ากากที่นุ่มกว่า และพิจารณาใช้หน้ากากคลุมหากอัตราการไหลสูง
- สำหรับเลือดออกจมูก ให้ทาครีมครึ่งช่องจมูกและทบทวนระดับความชื้น
- สำหรับความอึดอัดที่หูในห้องบรรยายไฮเปอร์บาริก ให้ฝึกเทคนิคการปรับสมดุลล่วงหน้า และขอให้เปลี่ยนความดันช้าลง
กระตุกถังทำน้ำความชื้นต้องทำความสะอาดตามตารางที่ผู้ผลิตระบุ ซึ่งผู้ใช้ส่วนใหญ่ไม่ทำตาม กระตุกถังที่ปนเปื้อนอาจทำให้เกิดการติดเชื้อจริงได้ ซึ่งเป็นปัญหาที่ไม่ใช่แค่ทฤษฎีมากกว่าอาการแพ้ออกซิเจน
มิติด้านความปลอดภัยจากอัคคีภัย
อันตรายที่สำคัญจริง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับออกซิเจนไม่ใช่อาการแพ้ แต่คือการติดไฟ สภาพแวดล้อมที่เติมออกซิเจนอย่างมีความเข้มข้นลดจุดติดไฟของวัสดุที่ปลอดภัยอย่างสมบูรณ์ในอากาศปกติอย่างมาก
- ไม่สูบบุหรี่ ไม่ใช้เทียน เปลวไฟเปิด หรือเตาแก๊ส ในห้องที่มีการใช้ออกซิเจน
- หลีกเลี่ยงผลิตภัณฑ์จากปิโตรเลียมบนผิวหนังและเสื้อผ้าในช่วงที่เข้ารับบริการภายใต้ความดันสูง ครีม น้ำพึง และเนื้อผ้าบางชนิดมีสารไฮโดรคาร์บอนตกค้าง
- ถอดออกหรือเก็บไว้นอกห้องอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทั้งหมดที่อยู่ในห้องบรรยายไฮเปอร์บาริก รวมถึงนาฬิกา โทรศัพท์ และเครื่องติดตามกิจกรรมทางกาย
- เก็บถังออกซิเจนให้ตั้งตรง ยึดมั่น และห่างจากแหล่งความร้อน
- ทราบว่าตัวดับเพลิงที่ใกล้ที่สุดอยู่ที่ใด และเป็นชนิดที่ถูกต้อง
สำหรับผู้ใช้ออกซิเจนที่บ้าน ข้อควรระวังในทางปฏิบัติเรียบง่าย ห้ามสูบบุหรี่ในบ้านเลยตลอดช่วงที่มีการใช้ออกซิเจน ให้เครื่องกำเนิดออกซิเจนแบบเข้มข้นและถังออกซิเจนอยู่ห่างจากความร้อน และแจ้งให้ผู้มาเยือนทราบว่ากำลังมีอะไรเกิดขึ้น
ด้านอุปกรณ์ของปัญหานี้
ความอึดอัดที่เกี่ยวข้องกับออกซิเจนโดยส่วนใหญ่ถูกกำหนดโดยอุปกรณ์สัมผัสและการจัดวางการจ่าย มากกว่าจะถูกกำหนดโดยแก๊ส การตัดสินใจด้านสเปกที่สำคัญคือเรื่องที่เกี่ยวกับหน้ากาก กระตุกถังทำน้ำความชื้น และการควบคุมอัตราการไหล
- การเลือกอุปกรณ์สัมผัส หน้ากากออกซิเจนแบบจมูกจ่ายที่อัตราการไหลต่ำและสบายเมื่อใช้ต่อเนื่อง แต่ขึ้นอยู่กับการหายใจผ่านจมูกของผู้ป่วย หน้ากากคลุมที่สวมใส่เหมาะสมทนอัตราการไหลสูงได้ แต่ให้ความรู้สึกถูกปิดมากกว่า
- ขนาดของหน้ากาก หน้ากากขนาดเล็กใช้อัตราการไหลที่จ่ายน้อยลงในปริมาณอากาศคงตัวในโพรงจมูก ซึ่งมีความสำคัญในผู้ป่วยที่ได้รับอัตราการไหลต่ำตามใบสั่ง เพราะความต่างมีสัดส่วนมากกว่า
- ประเภทของกระตุกถังทำน้ำความชื้น กระตุกแบบไม่ใช้ไฟฟ้าราคาถูกและใช้ได้ในเกือบทุกสถานการณ์ ส่วนเครื่องทำความชื้นแบบใช้ไฟฟ้าโดยทั่วไปทนต่อการใช้งานข้ามคืนได้ดีกว่า แลกกับการใช้พลังงานมากขึ้นและมีวัสดุสิ้นเปลืองอีกชิ้นที่ต้องทำความสะอาด
- การควบคุมอัตราการไหล การไหลต่อเนื่องที่ปรับได้ให้ผู้ใช้เชิงวิชาชีพมีช่องว่างในการปรับระดับ อุปกรณ์ที่อัตราการไหลคงที่ตัดความยืดหยุ่นนี้ออกไป ซึ่งเป็นข้อจำกัดจริงเมื่อความต้องการของผู้ป่วยเปลี่ยนไป
- การเข้าถึงบริการและอะไหล่ เครื่องที่มีตัวกรองและแบตเตอรี่จัดหาได้ในพื้นที่ใช้งานได้จริงกว่าเครื่องที่เหมือนกันแต่อะไหล่มาจากอีกประเทศหนึ่ง
ควรพูดตรง ๆ ว่าอุปกรณ์ทำอะไรไม่ได้ ไม่มีการออกแบบหน้ากาก หน้ากากออกซิเจน หรือเครื่องกำเนิดออกซิเจนแบบเข้มข้นแบบใดที่ขจัดความเสี่ยงที่ระบุข้างต้นได้ สิ่งที่อุปกรณ์ที่ดีทำได้คือให้พารามิเตอร์แก่ผู้ใช้เชิงวิชาชีพเพื่อจัดการความเสี่ยงเหล่านั้น และให้การติดตั้งที่สบายพอสำหรับผู้ป่วยที่จะใช้งานต่อเนื่อง
การตรวจวัดมีความสำคัญมากสำหรับผู้ป่วยบางคนมากกว่าคนอื่น
ไม่ใช่ผู้ป่วยทุกรายที่ได้รับออกซิเจนจำเป็นต้องมีการตรวจวัดความอิ่มตัวออกซิเจนแบบต่อเนื่อง ผู้ที่จำเป็นรวมถึงผู้ที่เป็นโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังและมีความเสี่ยงของการคั่งของCO₂ และผู้ป่วยที่การบำบัดถูกปรับระดับขึ้น สำหรับพวกเขา เครื่องวัดความอิ่มตัวออกซิเจนแบบเต้นชีพ ดีที่สุดคือเครื่องที่บันทึกค่าระหว่างคืนได้ จะเปลี่ยนความเสี่ยงที่มองไม่เห็นให้เป็นสิ่งที่วัดได้
คำถามที่ควรถามผู้จัดจำหน่ายหรือผู้สั่งใช้
- อัตราการไหลต่อเนื่องสูงสุดที่เครื่องรองรับคือเท่าใด และค่านั้นยังคงอยู่ที่ระดับความสูงของจุดติดตั้งหรือไม่
- ความเข้มข้นออกซิเจนที่วัดได้ที่ปลายทางคือเท่าใด และตรวจสอบบ่อยแค่ไหน
- อุปกรณ์สัมผัสชนิดใดที่ให้มามาตรฐาน และชนิดใดที่ได้รับอนุมัติให้ใช้กับเครื่องนี้
- เสียงเตือนอัตราการไหลทำงานเมื่อใช้แบตเตอรี่หรือไม่ และแบตเตอรี่อยู่ได้นานเท่าใดที่อัตราการไหลที่เราจะใช้
- ระดับเสียงที่อัตราการไหลสูงสุดที่เราจะใช้เป็นเท่าใด โดยวัดที่ตำแหน่งของผู้ป่วย
- ต้องใช้วัสดุสิ้นเปลืองอะไรบ้าง เปลี่ยนทุกเท่าใด และหาซื้อได้ที่ไหน
เพื่อกลับมาที่คำถามที่คุณเริ่มต้นด้วย: คุณแพ้ออกซิเจนไม่ได้ ออกซิเจนไม่ใช่สารก่อภูมิ และไม่กระตุ้นการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน สิ่งที่ผู้คนกำลังเจออยู่คือหนึ่งในไม่กี่สิ่งที่แยกแยะได้ และส่วนใหญ่เป็นปัญหาด้านอุปกรณ์หรือการติดตั้ง ไม่ใช่ปัญหาของแก๊ส กรณีที่อันตรายจริง ๆ คือการคั่งของคาร์บอนไดออกไซด์ ซึ่งเป็นเหตุผลที่ต้องรู้ความต่าง และเป็นเหตุผลที่ผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรังควรได้รับการตรวจสอบ ไม่ใช่ปล่อยให้ตัดสินจากความรู้สึก
หากคุณกำลังระบุอุปกรณ์ออกซิเจนสำหรับบริการดูแลผู้ป่วยที่บ้านหรือคลินิก ให้ส่งอัตราการไหล อุปกรณ์สัมผัสที่ใช้ และจำนวนผู้ป่วยมาให้เรา แล้วเราจะจับคู่กับการกำหนดค่าที่เหมาะสม